Tác động của ICT đến báo chí số trong thời đại hội nhập
TS. Trịnh Thị Thu Thủy
Trải qua một thế kỷ, từ những trang in thô sơ đến kỷ nguyên số hóa và trí tuệ nhân tạo, đến nay ngành báo chí nước ta luôn thể hiện bản lĩnh vững vàng và hội nhập. Khởi nguồn từ tờ báo Thanh Niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập, báo chí Việt Nam đã thực sự trở thành một dòng chảy thông tin chủ đạo, chính thống, mang trong mình sứ mệnh cao cả của người chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng, văn hóa. Tại Việt Nam, bên cạnh các thể loại báo chí truyền thống như báo in, phát thanh, truyền hình và thông tấn, báo chí số (digital journalism) ngày càng phát triển sôi động trên các nền tảng số.
Theo người viết, đây vừa là dịp để ôn lại truyền thống vẻ vang, tự hào về những hy sinh và đóng góp của các thế hệ nhà báo, vừa là thời điểm để toàn ngành báo chí xác định rõ hơn trọng trách trong kỷ nguyên mới: “Tiếp tục đổi mới sáng tạo, phát triển theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại”. Sứ mệnh của báo chí hiện đại là kiến tạo niềm tin, lan tỏa những giá trị tốt đẹp, góp phần thực hiện khát vọng xây dựng một nước Việt Nam vững mạnh, hùng cường và hạnh phúc - Ý của Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu trong Lễ kỷ niệm 100 năm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia.
Công nghệ đang dần khoác thêm “lớp áo mới” cho báo chí truyền thống
Ngày nay, Internet đã trở thành một phương tiện truyền thông vô cùng phổ biến, vừa là công cụ giáo dục không thể thiếu, vừa là một không gian đa năng để thực hiện các hoạt động làm việc, tiếp thị, kinh doanh và giải trí.
Nếu những năm 1990, việc sử dụng Internet trong báo chí vấp phải những nghi ngờ nhất định thì đến nay các tờ báo in truyền thống đang dần bước vào môi trường điện tử một cách mạnh mẽ. Đơn cử như trong thế kỷ 20, công nghệ vô tuyến “radio” đã vượt mặt báo chí truyền thống về tốc độ truyền tải thông tin.
Sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) đã tác động mạnh mẽ đến quy trình sản xuất báo chí. ICT không chỉ giúp tăng tốc độ sản xuất và phân phối tin tức mà còn định hình lại vai trò của nhà báo và cách độc giả tiếp cận thông tin.
Báo chí số gắn liền với quá trình đổi mới, cải cách và phát triển định hướng chuyển đổi số quốc gia.
Từ lâu, ảnh hưởng của phương tiện truyền thông điện tử có xu hướng thay đổi các điều kiện tâm lý xã hội của cuộc sống và hành vi của con người. Theo M. McLuhan (1964), phương tiện truyền thông điện tử đem đến những trải nghiệm mới mang tính cấp tiến về thời gian, không gian và thực tế. Theo đó, nội dung báo chí số không những được phân phối dưới dạng văn bản thuần túy, mà còn cung cấp nhiều nội dung đa phương tiện nghe nhìn phức tạp như hình ảnh đồ họa,… hỗ trợ người dùng tham gia một cách tích cực. Các công nghệ ICT liên quan đến báo chí truyền thông cho phép các nhà sản xuất xác định chính xác đối tượng mục tiêu, từ đó giúp cải thiện và tăng cường hiệu quả của quảng cáo.
Báo chí số trong thời đại hội nhập
Báo chí kỹ thuật số (hay báo chí số) là một trong những xu hướng của ngành báo chí toàn cầu trong sân chơi hội nhập. Không chỉ dừng lại ở việc số hoá nội dung, hoạt động chuyển đổi số ngành báo chí đang tích hợp nhiều công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu,... gắn liền với quá trình chuyển đổi số, gắn kết văn hóa, cũng như nhu cầu và kỳ vọng thay đổi năng động của độc giả liên quan đến việc sử dụng phương tiện truyền thông hiện đại, qua đó nâng cao quá trình tương tác với độc giả và tăng cường hiệu suất công việc.
Về mặt lợi ích, báo chí số không phụ thuộc vào thời gian và địa điểm thực hiện với nhiều lợi thế về tốc độ, sự khả dụng và tính tương tác. Trước đây, hoạt động giao tiếp giữa tác giả nội dung và đối tượng truyền thông thường dựa trên phản ứng của độc giả (thư hoặc cuộc gọi điện thoại tiêu chuẩn gửi đến các tòa soạn) được nhận với độ trễ nhất định thì ngày nay, các thiết bị kết nối Internet như máy tính bàn, laptop, máy tính bảng, điện thoại di động,… góp phần cải thiện khả năng tương tác trên môi trường trực tuyến thông qua tính năng hỗ trợ từ xa.
Bên cạnh đó, báo chí số đã phá vỡ sự hiểu biết truyền thống về tài liệu in vì dữ liệu, thông tin điện tử có thể liên tục thay đổi, cập nhật theo môi trường trực tuyến thông qua hoạt động liên kết các loại hình báo chí số như sách nói, báo nghe (podcast), báo ảnh (infographic), báo điện tử chuyên sâu (megastory, longform),…
Trong kỷ nguyên truyền thông số, báo chí không chỉ đơn thuần là kênh truyền tải thông tin một chiều mà đã trở thành chủ thể đồng hành cùng quá trình hoạch định và thực thi chính sách.
Đối với người làm báo, mọi hoạt động của phóng viên và biên tập viên tin tức trực tuyến cho thấy các nhà báo truyền thống đã trở thành nhà báo đa phương tiện. Những nhà báo ngày nay đóng góp vào cả nội dung báo in cũng như việc tạo ra tin tức trực tuyến, bao gồm cả quy trình biên tập không chỉ giới hạn ở văn bản mà còn cung cấp nhiều tài liệu đa phương tiện khác nhau như video, tệp âm thanh, nội dung nghe nhìn được ghi lại bằng điện thoại thông minh.
Về mặt chi phí, một số ý kiến cho rằng phát triển báo chí số dưới hình thức tin tức điện tử sẽ giúp giảm thiểu chi phí in ấn và phân phối. Tuy nhiên, trong thực tế chi phí sản xuất nội dung truyền thông mới vẫn rất cao. Ông Thomas Sandström, Giám đốc Kỹ thuật và Sản xuất của tờ Daily Print (Thụy Điển) nhận định việc sản xuất một sản phẩm truyền thông trực tuyến mới thực tế cũng tốn kém như việc tạo ra các sản phẩm được trình bày thông qua phương tiện truyền thông truyền thống.
Tài liệu tham khảo
- Nguyễn Hữu (2015), “Thanh Niên” – tờ báo cách mạng do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập năm 1925. https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3097/18248/thanh-nien-to-bao-cach-mang-do-lanh-tu-nguyen-ai-quoc-sang-lap-nam-1925.html
- McLuhan, M. (1964). Understanding media: The extensions of man. New York: McGraw-HIll.