Những thần đồng Tiến sĩ khi còn trẻ em
Theo quy ước chung của Liên hiệp quốc, trẻ em là những người dưới 18 tuổi. Độ tuổi cụ thể thì ít nhiều khác nhau ở mỗi nước, cận trên chênh nhau 1-3 tuổi. Ở nước ta, theo Luật Bảo vệ và chăm sóc trẻ em (2016) thì trẻ em là những người dưới 16 tuổi. Ngày trẻ em thế giới ta gọi là Ngày thiếu nhi quốc tế. Thiếu nhi được hiểu đồng nghĩa với trẻ em. Nhưng giữa trẻ em và thiếu nhi không hoàn toàn trùng khớp nhau về độ tuổi. Theo từ điển Tiếng Việt, Thiếu nhi là từ ghép Hán-Việt, gồm Thiếu niên và Nhi đồng. Thiếu niên theo Điều lệ Đội TNTP Hồ Chí Minh có độ tuổi từ 9 đến hết 15 tuổi (chứ không phải đến dưới 16 tuổi). Suy ra, tuổi nhi đồng cận trên là dưới 9 tuổi. Còn cận dưới,từ điển Tiếng Việt tính từ 4 tuổi (trên tuổi nhà trẻ), còn thực tế trường học của ta tính từ 6 tuổi (bắt đầu vào lớp 1).
Trẻ emtrong bài viết này được hiểu theo chuẩn quốc tế là những người dưới 18 tuổi (tính đủ theo số tháng) thức là dưới (17 tuổi +12 tháng).
Trên các lĩnh vực, thần đồng trẻ em trên thế giới và nước ta có khá nhiều. Nhưng thần đồng nhận bằng TS khi đang trẻ em thì chỉ tính trên đầu ngón tay. Theo tra cứu, tìm hiểu (có thể chưa đầy đủ), toàn thế giới có 7 TS nhỏ tuổi hệ Âu Mỹ. Việt Nam ta có 3 TS, Trạng nguyên nhỏ tuổi, hệ Nho học.
Nhân Ngày quốc tế thiếu nhi 01/6/2021, xin giới thiệu, hy vọng góp phần tạo được cảm hứng cho các cháu thiếu nhi, nhất là những cháu có tài năng. Đồng thời tỉnh táo tránh được “cái bẫy” của ánh hào quang khi còn ít tuổi.
1. Nhữngthần đồng nhận bằng TSkhi đang ở tuổi trẻ em trên thế giới
1. Sho Yano:Người Mỹ, gốc lai, mẹ người Hàn Quốc, bố là người Nhật.Sho Yano bắt đầu học đại học lúc mới 9 tuổi sau khi phấn đấu đạt được số điểm SAT 1.500/1.600. Nhiều chuyên gia cho rằng tốt hơn nếu những đứa trẻ thần đồng như Yano được sống đúng với lứa tuổi, không phải học đại học sớm. Song mẹ Yano lại nghĩ khác: "Có người nói tôi điên khi để con như vậy. Nhưng thực tế, nếu con bạn phát triển quá nhanh, bạn không thể bắt con dừng lại. Yano cũng thế, chắc chắn nó sẽ không ngừng học". Yano tốt nghiệp ĐHChicago Loyola khi anh 12 tuổi. Năm 2009, ở tuổi 18, anh đã nhận được bằng tiến sĩ di truyền phân tử và sinh học tế bào tại ĐH Chicago.
2. Norbert Wiener (Mỹ).Năm 1909, mặc dù có được bằng cử nhân toán học tại ĐH Tufts khi 14 tuổi, song Norbert Wiener lại quyết địnhtheo đuổi học vị tiến sĩ trong lĩnh vực nghiên cứu triết học và động vật học, trước khi trở lại với toán học. Năm 1912, 17 tuổi, Wiener xuất sắc trở thành tiến sĩ toán học logic tại ĐH Harvard nổi tiếng thế giới. Ông từng làm việc như một nhà báo và nghiên cứu về tự động hóa của súng chống máy bay trong Thế chiến II, nhưng lại được biết đến nhiều nhất với công trình tiên phong trong lĩnh vực điều khiển học - liên quan tới thông tin phản hồi và những hậu quả cho các tổ chức xã hội, triết học, kỹ thuật, sinh học và một số lĩnh vực khác.
3. Ruth Lawrence(Anh). Năm 1985, ở tuổi 13, Ruth Lawrence đã tốt nghiệp ĐH Oxford với bằng cử nhân Toán học. Một năm sau, cô nhận tấm bằng thứ hai về Vật lý. Năm 1989, Lawrence nhậnbằng tiến sĩ Toán học khi mới 17. Nghiên cứu tại ĐH Harvard một thời gian, rời tới ĐH Michigan làm việc như một phó giáo sư nhưng Lawrence cuối cùng lại chuyển đến Israel để trở thành giáo sư tại ĐH Hebrew của Jerusalem. Mặc dù có kết quả học tập tốt và rất thành công nhưng cô lại cảm thấy hối tiếc về những gì đã làm và không muốn sau này giáo dục con mình theo cách này. "Tôi biết ơn mọi thứ cha mẹ đã làm cho tôi. Tuy vậy, tôi không thích con tôi phải đối mặt với những áp lực, khó khăn và sự quan tâm quá mức của truyền thông như tôi đã từng" -Lawrence chia sẻ.
4. Balamurali Ambati.Bác sĩ nhãn khoa người Mỹ gốc Ấn. Balamurali Ambati biết giài nhiều bài toán khó khi vừa tròn 4 tuổi và là đồng tác giả của một cuốn sách nghiên cứu về AIDS lúc mới lên 11. 13 tuổi, Ambati hoàn thành nghiên cứu của mình tại ĐH New York. Năm 1995, khi 17 tuổi, anh nhận bằng TS trường Mount Sinai (New York) và trở thành bác sĩ trẻ nhất thế giới. Ambati hoàn thành tất cả các khoá đào tạo về y khoa năm tuổi 24 trong sự ngỡ ngàng của mọi người. Bởi thông thường, các bác sĩ khác chỉ có thể hoàn thành chúng tối thiểu khi họ 30 tuổi. HiệnAmbati hài lòng với công việc của mình. Anh cho biết, nhờ việc kết thúc chương trình học sớm mà anh có thể dành thời gian để trải nghiệm nhiều điều khác trong cuộc sống.
5. Zhang Xinyang(Liêu Ninh, Trung Quốc). Tự học 1.000 Hán tự trong vòng 3 tháng và chỉ mất 2 năm hoàn thành bậc Tiểu học, 2 năm nữa hoàn thành bậc THCS. Năm 2005, cậu bé Zhang khi đó mới 10 tuổi đã trở thành hiện tượng trong ngành giáo dục với việc thi đỗ Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thiên Tân với 550 điểm.3 năm sau cậu bắt đầu học Thạc sĩ ở ĐH Công nghệ Bắc Kinh và đến năm 16 tuổi, cậu trở thành Tiến sĩ nhỏ tuổi nhất trong lịch sử Trung Quốc từ trước đến nay.Ông Zhou Meng, giáo viên hướng dẫn của Zhang cho biết thần đồng nhí này có phương pháp thu nạp kiến thức cực hiệu quả:"Trong 3 học viên đỗ Tiến sĩmà tôi dạy, thành tích của Zhang là tốt nhất với nền tảng kiến thức uyên sâu trên nhiều lĩnh vực. Lực học của Zhang quả là vượt xa trí tưởng tượng của mọi người".
Tuy nhiên, theoSohu, hiện tại, không ai biết tung tích của thanh niên từng được coi là thần đồng một thời. Mỗi khi nhắc về Zhang Xinyang, nhiều người Trung Quốc bày tỏ sự tiếc nuối. Người Trung Quốc đang có ý kiến trái chiều về hiện tượngZhang Xinyang.
6. Kim Ung-Yong(Hàn Quốc). 3 tuổi học đại học, 8 tuổi đượcmời làm nghiên cứu cho NASA (Mỹ) dường như là điều không tưởng với mọi người song đó lại là trường hợp củaKim Ung-Yong (sinh năm 1962). Thần đồng nhí Hàn Quốc một thờilấy bằng Tiến sĩ khi chỉ 15 tuổi và có tên trong sách kỷ lục Guinness nhờ có chỉ số IQ cao nhất thế giới. Sau 10 năm làm việc cho NASA, Ung-Yong cuối cùng quyết định trở về Hàn Quốc và hiện công tác tại ĐH quốc gia Chungbuk. "Thành công trong học tập không phải là thước đo của một người.
7. Karl Witte(Đức). 13 tuổi làm Tiến sĩ:Karl Witte (sinh năm 1800) hiện vẫn giữ kỷ lục thế giới khi là người trẻ nhất có bằng Tiến sĩ. 9 tuổi, Witte có thể nói 5 thứ tiếng và được trao bằng Tiến sĩ Triết học tại ĐH Giessen khi chỉ 13 tuổi. Thần đồng này từng muốntrở thành một luật sư, do đó ông đã đi đến Ý vào năm 1818 để thực hiện mục tiêu của mình. Song vì rất yêu sách nên Witte đã quyết định rẽ hướng khác trong sự nghiệp. Ông say mê những bài thơ của Dante và cuối cùng nhờ nỗ lực không ngừng, ông trở thành một học giả được Dante công nhận.
2. Những thần đồng TS, Trạng nguyên nhỏ tuổi của Việt Nam trong lịch sử
Trong lịch sử, khoa bảng TS hệ Âu Mỹ bắt đầu từ Thế kỷ 13 (ở Pháp), hệ Liên Xô bắt đầu từ Thế kỷ 20. Còn TS ở Trung Quốc sớm hơn nhiều, từ Thế kỷ thứ 8. Lúc này Người ViệtNam cũng có một số sang thi và đỗ TS. Đến Thế kỷ thứ 11, Việt Nam cũng bắt đầu tự tổ chức khoa thi TS đầu tiên ở đời Nhà Lý, (gọi là Minh kinh bác học) và duy trì cho đến thời nhà Nguyễn (1919).
Việt Nam không có thần đồng TS hệ Âu-Mỹ ở tuổi trẻ em, nhưng có thần đồng TS, Trạng nguyên nhỏ tuổi hệ Nho giáo. Sử sách ghi, khoa thi khoa Đinh Mùi (1247), có ba người đậu TS cao nhất, Nguyễn Hiền đỗ đầu (Trạng nguyên) nhỏ tuổi nhất (13 tuổi). Đỗ nhì (Bảng nhãn) là Lê Văn Hưu 17 tuổi; Đỗ thứ ba (Thám hoa) là Đặng Ma La (14 tuổi). Cả ba TS, ba tam khôi trẻ tuổi đều được trọng dụng và có công với nước, với dân, được nhân dân tôn kính, lập đền thờ, dựng bia, nhiều đường phố, trường học, địa danh. được mang tên các ông.
Nhà thờ Trạng Nguyên Nguyễn Hiền (xã Nam Thắng, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định)
Bia ghi công Trạng nguyên Nguyễn Hiền
Nguyễn Hiền(1234-1256), người Nam Định. Nguyễn Hiền đỗ Trạng nguyên, được Vua Trần Thái Tông tặng cho 4 chữ “Khai quốc Trạng nguyên". Nhưng vì còn trẻ quá,Vua cho ông về quê 3 năm tu dưỡng thêm rồi mới gọi ra làm quan. Hết 3 năm, vua tuyển ông vào học tiếp Tam giáo chủ khoa, tứcđạo Lão,đạo Phật,đạo Khổng. Về sau bổ nhiệm làm quan đến chứcThượng thưBộ Công. Ông có đi sứnhà Nguyênvài lần.
Rất đáng tiếc, ông mất quá sớm khi mới 21 tuổi. Dân gian có nhiều giai thoại về tài năng của Trạng nguyên Nguyễn Hiền. Sứ và Triều đình Trung Hoa phải chịu là nước Nam có nhân tài. Thời đó, nhờ có tài năng ứng đối của Nguyễn Hiền mà nhiều lần tránh được binh đao giữa nước ta với Triều định phương Bắc. Đền thờ Nguễn Hiền còn lưu được cuốn Ngọc phả, trong đó có hai câu thơ: “Thập nhị tuế khôi khai lưỡng quốc,Vạn niên thiên tuế lập tam tài". Tạm dịch là: "Mười hai tuổi khai khoa hai nước, Nghìn năm ghi mãi chữ tam tài".
Lê Văn Hưu (1230-1322), người Thanh Hóa. Được bổ nhiệm Kiểm pháp quan, rồi Binh bộ Thượng thư, sau đó được phong chức Hàn lâm học sĩkiêm Giám tu quốc sử. Ông là tác giả của bộ sách quốc sử đầu tiên của Việt Nam, đó là “Đại việt sử ký” nổi tiếng.
Nhà thờ Thám hoa Đặng Ma La tại xóm Và, xã Tốt Động, huyện Chương Mỹ- Hà Nội.(Hình minh họa – Nguồn: dangtoc)
Đặng La Ma(1234-1285), Người Hà Đông, Hà Nội.Đặng Ma La được cử giữ chức Thẩm hình viện rồi được bổ nhiệm làm tướng võvề lập doanh trại, tuyển binh, luyện võ, tại vùngChúc SơnChương Đức, chuẩn bị đánh quân Nguyên Mông xâm lược lần thứ nhất năm 1258. Năm Nhâm Thân (1272), Đặng Ma La về trấn giữ tỉnh Đông (Kinh Dương – Hàng Kênh) chuẩn bị lực lượng chống Nguyên Mông lần thứ hai.Đúng vào năm quân Nguyên Mông kéo quân vào xâm lược nước ta lần thứ hai thì ông mất vào ngày mồng 2 tháng 12 năm Ất Dậu 1285.
Trung Hiếu(Sưu tầm, biên tập)
Nguồn:
1. 10 thần đồng nhận bằng tiến sĩ nhỏ tuổi nhất trong lịch sử, tienphong.vn
2.Thần đồng giỏi nhất Trung Quốc và những “hố đen” sau ánh hào quang, 24h.com.vn
3. Nước ta có 46 vị trạng nguyên, susta.vn.
4. Nguyễn Hiền, Lê Văn Hưu, Đặng La Ma, vi.wikipedia.org, internet.